{"id":"wos-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/Temat 2","paper_id":"wos-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"Temat 2","points":null,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Temat 2.\nNIK, RPO, RPD, KRRiT - przedstaw status, tryb powołania i kompetencje każdego ze\nwskazanych organów ochrony prawa i kontroli państwowej w Rzeczypospolitej\nPolskiej.","answer":null,"answer_text":"Temat 2.\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Wykorzystanie i tworzenie informacji.\nV. Znajomość podstaw ustroju\nRzeczypospolitej Polskiej.\nVI. (ZP) Znajomość praw człowieka\ni sposobów ich ochrony.\n27. Organy kontroli państwowej, ochrony prawa\ni zaufania publicznego.\n1) Zdający omawia kompetencje Najwyższej\nIzby Kontroli i ocenia jej znaczenie dla\nfunkcjonowania instytucji publicznych.\n2) Zdający przedstawia uprawnienia i sposób\ndziałania Rzecznika Praw Obywatelskich.\n5) Zdający wymienia podstawowe zadania\nKrajowej Rady Radiofonii i Telewizji […].\n(ZP) 6. Ochrona praw i wolności.\n2) Zdający opisuje sposób działania Rzecznika\nPraw Obywatelskich […].\nAspekty tematu:\n1) status, sposób powołania i kompetencje Najwyższej Izby Kontroli:\n- NIK jest naczelnym organem kontroli państwowej; podlega Sejmowi RP (coroczne\nsprawozdanie z działalności), jest organem niezależnym od władzy wykonawczej;\n- Prezes NIK jest powoływany przez Sejm RP za zgodą Senatu RP, na 6 lat i może być\nponownie powołany tylko raz;\n- NIK kontroluje działalność organów administracji rządowej, Narodowego Banku Polskiego,\npaństwowych osób prawnych i innych państwowych jednostek organizacyjnych z punktu\nwidzenia legalności, gospodarności, celowości i rzetelności;\n- NIK może kontrolować działalność organów samorządu terytorialnego, komunalnych osób\nprawnych i innych komunalnych jednostek organizacyjnych z punktu widzenia legalności,\ngospodarności i rzetelności (szczególnie wykorzystania dotacji i subwencji z budżetu\npaństwa);\n- NIK może kontrolować z punktu widzenia legalności i gospodarności działalność innych\njednostek organizacyjnych i podmiotów gospodarczych w zakresie, w jakim wykorzystują one\nmajątek lub środki państwowe lub komunalne;\n- NIK przedkłada Sejmowi RP informacje o wynikach kontroli, wnioski i wystąpienia,\nokreślone w ustawie, przedstawia Sejmowi RP coroczne sprawozdanie ze swojej\ndziałalności;\n- NIK przedkłada Sejmowi RP opinię w przedmiocie absolutorium dla Rady Ministrów;\n2) status, sposób powołania i kompetencje Rzecznika Praw Obywatelskich:\n- RPO stoi na straży wolności i praw człowieka i obywatela określonych w Konstytucji; jest\nw swojej działalności niezawisły, niezależny od innych organów państwowych i odpowiada\njedynie przed Sejmem RP;\n- RPO jest powoływany przez Sejm RP za zgodą Senatu RP, na 5 lat;\n- RPO corocznie informuje Sejm RP i Senat RP o swojej działalności oraz o stanie\nprzestrzegania wolności i praw człowieka i obywatela;\nZasady oceniania rozwiązań zadań\n- RPO ma możliwość badania, czy na skutek działania lub zaniechania organów, organizacji lub\ninstytucji, obowiązanych do przestrzegania i realizacji wolności i praw człowieka i obywatela, nie\nnastąpiło naruszenie prawa, a także zasad współżycia społecznego i sprawiedliwości społecznej;\n- RPO działa w przypadku łamania praw i wolności z własnej inicjatywy lub na wniosek\nskarżącego; ma możliwość kierowania do właściwych organów wystąpienia problemowego\nwówczas, gdy rozpatrywane sprawy indywidualne wskazywały na utrwalającą się po stronie\norganów i instytucji praktykę stosowania prawa w sposób, który narusza prawa lub wolności,\na także wówczas, gdy rozpoznawane przez Rzecznika sprawy wskazywały, iż źródłem\nnaruszeń praw jednostki jest nie wadliwe stosowanie prawa, lecz wadliwość samego prawa;\n- RPO może wystąpić do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności przepisów ustawy\nz Konstytucją RP oraz ma możliwość przystąpienia do postępowania przed Trybunałem\nwszczętego w wyniku złożenia skargi konstytucyjnej\n- RPO ma prawo wnosić kasację lub skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego, skargę\nkasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w celu zapewnienia jednolitości\norzecznictwa sądowego - w związku z ujawnionymi rozbieżnościami w orzecznictwie sądów\npowszechnych - ma możliwość skierowania pytania prawnego do SN;\n- RPO ma prawo wszczynać postępowanie w sprawach cywilnych, administracyjnych oraz brać\nw nich udział;\n3) status, sposób powołania i kompetencje Rzecznika Praw Dziecka:\n- RPD stoi na straży praw dziecka; jest w swojej działalności niezależny od innych organów\npaństwowych i odpowiada jedynie przed Sejmem RP;\n- RPD jest powoływany przez Sejm RP za zgodą Senatu RP, na 5 lat;\n- RPD corocznie informuje Sejm RP i Senat RP o swojej działalności oraz uwagi o stanie\nprzestrzegania praw dziecka;\n- RPD podejmuje działania mające na celu zapewnienie dzieciom pełnego harmonijnego\nrozwoju, z poszanowaniem ich godności, podmiotowości oraz działania zmierzające do\nochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem, demoralizacją, zaniedbaniem\noraz innym złym traktowaniem;\n- RPD działa w przypadku łamania praw i wolności z własnej inicjatywy, biorąc pod uwagę\ninformacje od obywateli lub organizacji wskazujące na naruszanie praw lub dobra dziecka;\n- RPD ma prawo zbadać każdą sprawę na miejscu oraz żądać od organów i instytucji\nzłożenia wyjaśnień w danej sprawie;\n- RPD może zwracać się do właściwych organów i instytucji o podjęcie działań na rzecz\ndziecka z zakresu ich kompetencji; przedstawia im wnioski zmierzające do zapewnienia\nskutecznej ochrony praw i dobra dziecka oraz usprawnienia trybu załatwiania spraw w tym\nzakresie;\n- RPD ma prawo wnosić kasację lub skargę kasacyjną, żądać wszczęcia postępowania\nadministracyjnego, cywilnego oraz wziąć udział w toczących się postępowaniach cywilnym\ni w sprawach nieletnich oraz sądowo-administracyjnym na prawach prokuratora;\n- RPD ma prawo żądać wszczęcia postępowania przygotowawczego w sprawach\no przestępstwa (przez uprawnionego oskarżyciela) oraz wystąpić z wnioskiem o ukaranie\nw postepowaniu w sprawach o wykroczenia;\n- RPD upowszechnia prawa dziecka oraz metody ich ochrony; ma prawo zlecać\nprzeprowadzanie badań oraz sporządzanie ekspertyz i opinii;\n4) status, sposób powołania i kompetencje Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji:\n- KRRiT jest organem właściwym w kwestii radiofonii i telewizji, stoi na straży wolności\nsłowa, prawa do informacji oraz interesu publicznego w radiofonii i telewizji; organom\nuczestniczącym w nominacji corocznie przedkłada sprawozdanie, a odwołanie Rady jest\nmożliwe przy nieprzyjęciu tego sprawozdania przez obie izby parlamentu oraz potwierdzeniu\nprzez Prezydenta RP;\n- członkowie KRRiT są powoływani przez Sejm RP (dwóch członków), Senat RP (jedna\nosoba) i Prezydenta RP (dwóch członków) na 6 lat;\n- KRRiT kształtuje właściwy porządek prawny w zakresie mediów - wydaje rozporządzenia,\na w sprawach indywidualnych podejmuje uchwały;\n- KRRiT w porozumieniu z premierem projektuje kierunki polityki państwa w dziedzinie\nradiofonii i telewizji; opiniuje projekty aktów prawnych w dziedzinie radiofonii i telewizji;\n- KRRiT określa warunki prowadzenia działalności przez dostawców usług medialnych,\nrozstrzyga w sprawach koncesji na rozpowszechnianie programów; kontroluje działalność\ndostawców medialnych; uznaje o statusie nadawcy społecznego;\n- KRRiT organizuje badania treści i odbioru usług medialnych; inicjuje kształcenie kadr\nw dziedzinie radiofonii i telewizji; organizuje współpracę z innymi podmiotami krajowymi\ni zagranicznymi w sferze radiofonii i telewizji;\n- KRRiT ustala opłaty abonamentowe; upowszechnia edukację medialną.\n- (część kompetencji z powoływaniem zarządów telewizji publicznej i radia publicznego\nprzekazano w 2016 r. Radzie Mediów Narodowych; na przełomie 2023 i 2024 r.\nprzeprowadzono kolejne zmiany realne w tym zakresie).","solution":null,"image":"img/wos-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-Temat_2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":25,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Temat 2.<br>NIK, RPO, RPD, KRRiT - przedstaw status, tryb powołania i kompetencje każdego ze<br>wskazanych organów ochrony prawa i kontroli państwowej w Rzeczypospolitej<br>Polskiej.</p>","answer_text_html":"<p>Temat 2.<br>Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024<br>Wymaganie ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Wykorzystanie i tworzenie informacji.<br>V. Znajomość podstaw ustroju<br>Rzeczypospolitej Polskiej.<br>VI. (ZP) Znajomość praw człowieka<br>i sposobów ich ochrony.</p>\n<ol><li>Organy kontroli państwowej, ochrony prawa</li></ol>\n<p>i zaufania publicznego.</p>\n<ol><li>Zdający omawia kompetencje Najwyższej</li></ol>\n<p>Izby Kontroli i ocenia jej znaczenie dla<br>funkcjonowania instytucji publicznych.</p>\n<ol><li>Zdający przedstawia uprawnienia i sposób</li></ol>\n<p>działania Rzecznika Praw Obywatelskich.</p>\n<ol><li>Zdający wymienia podstawowe zadania</li></ol>\n<p>Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji […].<br>(ZP) 6. Ochrona praw i wolności.</p>\n<ol><li>Zdający opisuje sposób działania Rzecznika</li></ol>\n<p>Praw Obywatelskich […].<br>Aspekty tematu:</p>\n<ol><li>status, sposób powołania i kompetencje Najwyższej Izby Kontroli:</li></ol>\n<ul><li>NIK jest naczelnym organem kontroli państwowej; podlega Sejmowi RP (coroczne</li></ul>\n<p>sprawozdanie z działalności), jest organem niezależnym od władzy wykonawczej;</p>\n<ul><li>Prezes NIK jest powoływany przez Sejm RP za zgodą Senatu RP, na 6 lat i może być</li></ul>\n<p>ponownie powołany tylko raz;</p>\n<ul><li>NIK kontroluje działalność organów administracji rządowej, Narodowego Banku Polskiego,</li></ul>\n<p>państwowych osób prawnych i innych państwowych jednostek organizacyjnych z punktu<br>widzenia legalności, gospodarności, celowości i rzetelności;</p>\n<ul><li>NIK może kontrolować działalność organów samorządu terytorialnego, komunalnych osób</li></ul>\n<p>prawnych i innych komunalnych jednostek organizacyjnych z punktu widzenia legalności,<br>gospodarności i rzetelności (szczególnie wykorzystania dotacji i subwencji z budżetu<br>państwa);</p>\n<ul><li>NIK może kontrolować z punktu widzenia legalności i gospodarności działalność innych</li></ul>\n<p>jednostek organizacyjnych i podmiotów gospodarczych w zakresie, w jakim wykorzystują one<br>majątek lub środki państwowe lub komunalne;</p>\n<ul><li>NIK przedkłada Sejmowi RP informacje o wynikach kontroli, wnioski i wystąpienia,</li></ul>\n<p>określone w ustawie, przedstawia Sejmowi RP coroczne sprawozdanie ze swojej<br>działalności;</p>\n<ul><li>NIK przedkłada Sejmowi RP opinię w przedmiocie absolutorium dla Rady Ministrów;</li></ul>\n<ol><li>status, sposób powołania i kompetencje Rzecznika Praw Obywatelskich:</li></ol>\n<ul><li>RPO stoi na straży wolności i praw człowieka i obywatela określonych w Konstytucji; jest</li></ul>\n<p>w swojej działalności niezawisły, niezależny od innych organów państwowych i odpowiada<br>jedynie przed Sejmem RP;</p>\n<ul><li>RPO jest powoływany przez Sejm RP za zgodą Senatu RP, na 5 lat;</li><li>RPO corocznie informuje Sejm RP i Senat RP o swojej działalności oraz o stanie</li></ul>\n<p>przestrzegania wolności i praw człowieka i obywatela;<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań</p>\n<ul><li>RPO ma możliwość badania, czy na skutek działania lub zaniechania organów, organizacji lub</li></ul>\n<p>instytucji, obowiązanych do przestrzegania i realizacji wolności i praw człowieka i obywatela, nie<br>nastąpiło naruszenie prawa, a także zasad współżycia społecznego i sprawiedliwości społecznej;</p>\n<ul><li>RPO działa w przypadku łamania praw i wolności z własnej inicjatywy lub na wniosek</li></ul>\n<p>skarżącego; ma możliwość kierowania do właściwych organów wystąpienia problemowego<br>wówczas, gdy rozpatrywane sprawy indywidualne wskazywały na utrwalającą się po stronie<br>organów i instytucji praktykę stosowania prawa w sposób, który narusza prawa lub wolności,<br>a także wówczas, gdy rozpoznawane przez Rzecznika sprawy wskazywały, iż źródłem<br>naruszeń praw jednostki jest nie wadliwe stosowanie prawa, lecz wadliwość samego prawa;</p>\n<ul><li>RPO może wystąpić do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności przepisów ustawy</li></ul>\n<p>z Konstytucją RP oraz ma możliwość przystąpienia do postępowania przed Trybunałem<br>wszczętego w wyniku złożenia skargi konstytucyjnej</p>\n<ul><li>RPO ma prawo wnosić kasację lub skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego, skargę</li></ul>\n<p>kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w celu zapewnienia jednolitości<br>orzecznictwa sądowego - w związku z ujawnionymi rozbieżnościami w orzecznictwie sądów<br>powszechnych - ma możliwość skierowania pytania prawnego do SN;</p>\n<ul><li>RPO ma prawo wszczynać postępowanie w sprawach cywilnych, administracyjnych oraz brać</li></ul>\n<p>w nich udział;</p>\n<ol><li>status, sposób powołania i kompetencje Rzecznika Praw Dziecka:</li></ol>\n<ul><li>RPD stoi na straży praw dziecka; jest w swojej działalności niezależny od innych organów</li></ul>\n<p>państwowych i odpowiada jedynie przed Sejmem RP;</p>\n<ul><li>RPD jest powoływany przez Sejm RP za zgodą Senatu RP, na 5 lat;</li><li>RPD corocznie informuje Sejm RP i Senat RP o swojej działalności oraz uwagi o stanie</li></ul>\n<p>przestrzegania praw dziecka;</p>\n<ul><li>RPD podejmuje działania mające na celu zapewnienie dzieciom pełnego harmonijnego</li></ul>\n<p>rozwoju, z poszanowaniem ich godności, podmiotowości oraz działania zmierzające do<br>ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem, demoralizacją, zaniedbaniem<br>oraz innym złym traktowaniem;</p>\n<ul><li>RPD działa w przypadku łamania praw i wolności z własnej inicjatywy, biorąc pod uwagę</li></ul>\n<p>informacje od obywateli lub organizacji wskazujące na naruszanie praw lub dobra dziecka;</p>\n<ul><li>RPD ma prawo zbadać każdą sprawę na miejscu oraz żądać od organów i instytucji</li></ul>\n<p>złożenia wyjaśnień w danej sprawie;</p>\n<ul><li>RPD może zwracać się do właściwych organów i instytucji o podjęcie działań na rzecz</li></ul>\n<p>dziecka z zakresu ich kompetencji; przedstawia im wnioski zmierzające do zapewnienia<br>skutecznej ochrony praw i dobra dziecka oraz usprawnienia trybu załatwiania spraw w tym<br>zakresie;</p>\n<ul><li>RPD ma prawo wnosić kasację lub skargę kasacyjną, żądać wszczęcia postępowania</li></ul>\n<p>administracyjnego, cywilnego oraz wziąć udział w toczących się postępowaniach cywilnym<br>i w sprawach nieletnich oraz sądowo-administracyjnym na prawach prokuratora;</p>\n<ul><li>RPD ma prawo żądać wszczęcia postępowania przygotowawczego w sprawach</li></ul>\n<p>o przestępstwa (przez uprawnionego oskarżyciela) oraz wystąpić z wnioskiem o ukaranie<br>w postepowaniu w sprawach o wykroczenia;</p>\n<ul><li>RPD upowszechnia prawa dziecka oraz metody ich ochrony; ma prawo zlecać</li></ul>\n<p>przeprowadzanie badań oraz sporządzanie ekspertyz i opinii;</p>\n<ol><li>status, sposób powołania i kompetencje Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji:</li></ol>\n<ul><li>KRRiT jest organem właściwym w kwestii radiofonii i telewizji, stoi na straży wolności</li></ul>\n<p>słowa, prawa do informacji oraz interesu publicznego w radiofonii i telewizji; organom<br>uczestniczącym w nominacji corocznie przedkłada sprawozdanie, a odwołanie Rady jest<br>możliwe przy nieprzyjęciu tego sprawozdania przez obie izby parlamentu oraz potwierdzeniu<br>przez Prezydenta RP;</p>\n<ul><li>członkowie KRRiT są powoływani przez Sejm RP (dwóch członków), Senat RP (jedna</li></ul>\n<p>osoba) i Prezydenta RP (dwóch członków) na 6 lat;</p>\n<ul><li>KRRiT kształtuje właściwy porządek prawny w zakresie mediów - wydaje rozporządzenia,</li></ul>\n<p>a w sprawach indywidualnych podejmuje uchwały;</p>\n<ul><li>KRRiT w porozumieniu z premierem projektuje kierunki polityki państwa w dziedzinie</li></ul>\n<p>radiofonii i telewizji; opiniuje projekty aktów prawnych w dziedzinie radiofonii i telewizji;</p>\n<ul><li>KRRiT określa warunki prowadzenia działalności przez dostawców usług medialnych,</li></ul>\n<p>rozstrzyga w sprawach koncesji na rozpowszechnianie programów; kontroluje działalność<br>dostawców medialnych; uznaje o statusie nadawcy społecznego;</p>\n<ul><li>KRRiT organizuje badania treści i odbioru usług medialnych; inicjuje kształcenie kadr</li></ul>\n<p>w dziedzinie radiofonii i telewizji; organizuje współpracę z innymi podmiotami krajowymi<br>i zagranicznymi w sferze radiofonii i telewizji;</p>\n<ul><li>KRRiT ustala opłaty abonamentowe; upowszechnia edukację medialną.</li><li>(część kompetencji z powoływaniem zarządów telewizji publicznej i radia publicznego</li></ul>\n<p>przekazano w 2016 r. Radzie Mediów Narodowych; na przełomie 2023 i 2024 r.<br>przeprowadzono kolejne zmiany realne w tym zakresie).</p>","solutions":[]}